IN DE KIJKER

BEKIJK EEN COLLECTIESTUK IN DETAIL

 

Wandtapijt, 21ste eeuw

 

Wandtapijt 'Totem' van Johan Tahon, 2015, MOU-collectie

Collectie:

MOU Oudenaarde

Objectnaam:

Totem, wandtapijt

Materiaal:

-

Afmetingen:

-

Datering:

2015

 

 

 

klik op de foto voor vergroting

 

Johan Tahon

 

Johan Tahon is bij de meesten waarschijnlijk vooral gekend omwille van zijn meterslange witte, gipsen figuren of van Universus, het grote bronzen beeld dat al sinds 1998 de markt van Oudenaarde siert. Toch maakt Tahon af en toe ook tekeningen, zoals deze Totem die als ontwerp diende voor het tapijt dat speciaal voor de stad Oudenaarde werd vervaardigd door het atelier van Vera Vermeersch.

 

Tahons tekeningen bestaan als afgewerkt geheel en zijn dus geen schets of voorstudie voor een beeld. Zelf noemt hij ze sterrenkaarten. Het gaat hierbij dan uiteraard niet om de letterlijke weergave van de stand van sterren, maar wel om een persoonlijke en emotionele interpretatie van het universum. Soms zijn Tahons sterrenkaarten grotendeels abstract en bestaan ze voornamelijk uit lijnen en concentrische cirkels, maar in het geval van Totem bestaat ze uit wat misschien nog het best omschreven wordt als een soort kosmische figuur. Het kosmische heeft altijd al een belangrijke plaats ingenomen in Tahons oeuvre. Misschien ligt het zelfs aan de basis van zijn kunstenaarschap. Tahon is immers beelden beginnen maken vanuit de absolute noodzaak om uitdrukking te geven aan het onbegrijpelijke, heel erg mooie, maar tegelijk ook zeer beangstigend gevoel dat gepaard gaat met het plotse besef van een Ik te zijn in deze wereld, in dit universum. Het gaat om het existentiele besef van de eigen nietigheid en kwetsbaarheid die moet worden geplaatst in dat immense, onvatbare universum. Dit brengt een hele hoop onoplosbare vragen met zich mee, vragen waar ieder mens op een bepaald moment in zijn leven mee geconfronteerd wordt en waar iedereen op zijn eigen manier mee moet leren omgaan. Iedereen verwerkt ze op zijn manier en Tahon is er kunstenaar door geworden. Voor hem was er geen enkele andere manier om daar uitdrukking aan te geven, maar de noodzaak om het niet uitdrukbare toch naar buiten te brengen, om het te materialiseren, die was er wel. Voor Tahon is het maken van beelden begonnen als een middel om emotioneel te overleven en dat is het nu nog steeds. Tahons sterrenkaarten kunnen gezien worden als pogingen om het ongrijpbare universum, hét Zijn te verzoenen met zijn eigen onbegrijpbare universum, zijn eigen zijn. In het oeuvre van Tahon wisselen microkosmos en macrokosmos voortdurend van plaats.

 

Deze zoektocht is prachtig, maar tegelijk ook heel pijnlijk. Bij ieder individu. Het gaat immers om een zoeken waarvan we reeds op voorhand weten dat er nooit een einde aan zal komen, maar waarmee we toch niet kunnen ophouden. Het drama van elke mens is dat hij voortdurend zal blijven verlangen om te weten wat zijn betekenis is in dit alles, maar dat hij zichzelf uiteindelijk nooit zal kunnen zien. Iedereen is en blijft zijn eigen blinde vlek. Het enige wat de mens kan doen, is pogingen ondernemen om dat verlangen tastbaar te maken. Voor Tahon is het maken van kunst een manier om die eeuwige zoektocht te veruitwendigen, om ermee om te kunnen gaan.


Zijn beelden bieden dus troost, bieden een houvast, maar paradoxaal genoeg gaat achter die beelden ook pijn schuil. De pijn van het besef dat het verlangen altijd verlangen zal blijven en nooit volledig en definitief zal kunnen worden ingevuld. Dit paradoxale gevoel van tegelijk troost en pijn zie je ook in Tahons beeldtaal. Bij Totem is dit bijvoorbeeld voelbaar in het druipende. Het hele lichaam van deze figuur druipt. Dit druipen, dit laten vloeien, draagt tragiek in zich, het doet denken aan tranen, maar er gaat tegelijk ook een bepaalde sensualiteit van uit. De sensueel-erotische geladenheid van het druipen vinden we ook terug bij Tahons keramieken die hij vaak overgiet met een witte glazuur. Het hele lichaam van deze Totem-figuur weent. Geen tranen van verdriet, maar wel een kosmisch-erotische traan van pijn en troost. Deze traan komt ook voor bij de bronzen Universus op de markt. Daar zien we een rijzige figuur die naar de hemel reikt, maar op een bepaald punt niet meer verder kan en dan noodgedwongen terug naar beneden buigt. Bovenaan is een heel klein hoofdje te zien van waaruit tranen terug naar de aarde vloeien, terug naar het ontstaan. Een perfecte cyclus dus, van het eeuwige verlangen dat zichzelf in stand houdt. De titel van Totem slaat op datgene wat men in volksstammen het meest vereerd, maar wat tegelijk ook het meeste angst inboezemt. Soms gaat het om een dier, soms om een object, maar steeds is het iets waarop men al zijn angsten en verlangens projecteert. De totem is een ongekende, heersende macht waaraan men niet anders kan dan gehoorzamen. Om die macht een beetje beheersbaar te maken, wordt ze vormgegeven in een object dat deel kan uitmaken van allerlei rituelen die worden uitgevoerd om met die kracht te kunnen omgaan. De totem is de materialisatie van wat in de psycho-analyse de fallus wordt genoemd, een begrip dat gepaard gaat met angst en verlangen, met Eros en Thanatos en opnieuw verwijst naar die blinde vlek die we van onszelf zijn. Totems krijgen dan ook vaak een letterlijke fallusvorm, zoals in deze sterrenkaart van Tahon. De titel van dit werk refereert ook aan de psycho-analyse en meer bepaald van het essay Totem und Taboo van Freud, waarin Freud het totemisme verbindt met het Oedipus-complex.

 

Tahon heeft een grote fascinatie door het ritueel, iets wat in onze cultuur helaas beetje bij beetje is weggefilterd en waarvan de plaats steeds meer wordt ingenomen door exacte wetenschap. Wetenschap is uiteraard van levensbelang, maar mag niet ten koste gaan van de spiritualiteit waarvan het ritueel deel uitmaakt. Velen beseffen te weinig dat het ritueel, hoe irrationeel ook, toch een vorm van houvast biedt die de wetenschap nooit zal kunnen bieden. Rituelen zijn oplossingen voor vraagstukken die niet altijd door wetenschap te beantwoorden zijn.

 

Voor Tahon is het maken van kunst ook een soort ritueel. Het creëren van objecten vanuit een onuitdrukbare, bijna archaïsche gewaarwording van Zijn om zo vat te krijgen op die gewaarwording, dat is ook waar het in het ritueel om gaat.

 

tekst: Jenke Van den Akkerveken

 

terug naaroverzichtspagina "objecten in de kijker"

 

© MOU Museum Oudenaarde en de Vlaamse Ardennen - design Digital Cordon Bleu